Veel mensen denken dat komieken hun grappen uit het niets verzinnen. Maar de waarheid is: humor is vakwerk. En dat vak kun je tegenwoordig trainen met AI.
De mythe van het komisch genie
De legende wil dat komieken worden geboren met een aangeboren gevoel voor timing, ironie en punchlines. Alsof er een onophoudelijke brainstorm in hun hoofd woedt die grappen uitspuugt op bestelling.
Dat romantische beeld klopt niet.
Komiek zijn is gewoon hard werken. Jerry Seinfeld schrijft dagelijks in zijn notitieboek. Joan Rivers, de Amerikaanse comédienne, liet bij haar overlijden een archief na met meer dan 70.000 oneliners. De voorbereiding voor een oudejaarsconference begint vaak al vóór de zomer.
Humor schrijven volgens Melvin Helitzer
De Amerikaanse professor Melvin Helitzer beschreef in zijn boek Comedy Writing Secrets hoe je op systematische wijze grappige, verrassende of satirische aforismen kunt schrijven. Zijn methode? Denk als een puzzelaar.
Humor ontstaat volgens Helitzer door het combineren van:
- associaties,
- contrasten,
- klankherhaling,
- onverwachte wendingen.
De komisch schrijver noteert lange rijen woorden, speelt met tegenstellingen, en zoekt net zo lang tot de juiste vonk overslaat.
Kan AI dat ook? Ja. Met deze prompt.
Dat bracht Brugmanlid Jurjen Boorsma op een idee: wat als je Helitzers technieken omzet in een AI-prompt?
Hij ontwikkelde een schrijfopdracht voor ChatGPT, gebaseerd op 20 humorstrategieën. Het doel: automatisch aforismen genereren die kort, krachtig en geestig zijn — net als een goede reclamezin of politieke oneliner. Hij deelt de kern van de prompt op deze website met de leden van de Amsterdamse Brugman Club.
🎯 Verkorte Prompt: Humoristische Aforismen Schrijven
Doel: Bedenk korte, originele aforismen met een satirische of ironische toon. Gebruik een of meer van onderstaande strategieën. Voeg ritme, klank en verrassing toe.
🔧 Strategieën (selectie)
- Chiasme – Omkering in structuur
“Je bent liever beneden en wenst omhoog, dan boven en wenst omlaag.” - Spiegelantwoord – Beleefde sabotage
“Stuur manuscript. Indien goed, stuur ik cheque. // Stuur cheque. Indien goed, stuur ik manuscript.” - Synoniemenhumor
“Vrouwen zweten, dames transpireren.” - Schrijnend eerlijk
“We kozen bewust voor een kind. Niet direct dát kind, maar toch…” - Antoniemenbotsing
“Een buurman met een stille nieuwe auto is verontrustender dan een met een lawaaiige oude.” - Politieke ironie
“Als Eisenhower stopt met leugens over mij, stop ik met de waarheid over hem.”
📏 Beoordelingskader (1–10 punten per aspect)
| Categorie | Criteria |
|---|---|
| 1. Verrassing | Onverwachte draai of gedachtewisseling |
| 2. Ritme & klank | Goed lopend metrum, alliteratie of klankherhaling |
| 3. Stijl | Past binnen gekozen toon (ironisch, filosofisch, satirisch…) |
| 4. Inhoud | Raakt een puntige waarheid of maatschappelijk verschijnsel |
| 5. Originaliteit | Geen cliché, maar echt een nieuwe vondst of herschikking |
Totale score: max. 50 punten per aforisme. Combineer technieken voor extra gelaagdheid.
AI in actie: satire over de VVD
Jurjen testte vervolgens deze prompt op een willekeurig NOS-nieuwsbericht van die dag over het VVD-congres. Hij gaf ChatGPT onder meer de opdracht: “Schrijf oneliners in de stijl van een linkse cabaretier voor een avondshow, geïnspireerd op het nieuws.” Zeg maar: Lubach.
Yesilgöz had gesproken. De kop:
“Asiel amper een thema in speech Yesilgöz: ‘Veiligheid en economie speerpunten VVD’.”
De AI leverde ruwe grappen, Jurjen selecteerde de beste en vroeg vervolgens om er een podiumtekst van te maken. Hieronder het resultaat:
🗣️ Podiumtekst: “De vernieuwde VVD – nu met minder empathie!”
De VVD had congres.
En daar stond Dilan. Glanzend, stralend… een beetje alsof de vrouwenstem uit je nieuwe navigatiesoftware had geleerd om met oprechte bezorgdheid over de middenklasse te praten. Dilan Yesilgöz lijkt een beetje op een robot die gevoelens simuleert als verkiezingssoftware detecteert dat empathie trending is. Serieus, ik geloof haar meer als ze mijn parkeerboete voorleest dan wanneer ze het heeft over vertrouwen.
Maar goed, ze vertelde dat ze het helemaal anders ging doen. Er moest ‘vertrouwen’ komen. En ‘veiligheid’. En dan zeg ik altijd: Als een VVD’er over veiligheid begint, weet je: ergens in een achterkamertje wordt een huurtoeslag afgebouwd.
En asiel? Dat was even geen thema meer. Even uit beeld. Even stil. Het echte asielplan van de VVD is simpel: zeg niks. Doe niks. Hoop dat niemand aanklopt.
En dat vind ik ook altijd mooi hè: Als de VVD de mond vol heeft van “onze manier van leven”, bedoelen ze eigenlijk: “doe normaal, net als wij – maar liever niet hier.”
Het klimaat mocht trouwens ook niet meedoen. Te veel CO₂ in compassie, zeker?
(…volledige tekst: zie LinkedIn-post.)
Probeer het zelf
Deze AI-prompt werkt met vrijwel elk taalmodel dat korte teksten kan genereren. Plak je eigen nieuwsbericht in de prompt en kies je invalshoek:
- filosofisch
- satirisch
- politiek
- ironisch
🔗 Tip: gebruik ChatGPT, Gemini of een andere AI-tool. Geef het model de rol van een cabaretier, ChatGPT, opiniemaker of reclamemaker.
Humor is oefening + selectie
AI doet het voorwerk. Jij doet de selectie. Verwacht geen perfecte grappen, verwacht een eindeloze stroom aan halfbakken vondsten waar af en toe één briljante tussen zit. Net als in het echte leven van een komiek.
Wat kan Dilan Yesilgöz nog leren als spreker?
Ze komt in onderstaand fragment zelfverzekerd over en kijkt goed om zich heen.
Ze kan zichzelf nog verbeteren. In het fragment is haar gebruik van de teleprompter vrij opzichtig. Dat doet af aan geloofwaardigheid van de boodschapper. Verder hakt ze te vaak met haar handen om iets te onderstrepen. Het komt onrustig over. Rutte was beter. We willen je best een keer evalueren, Dilan!
Wil je zelf oefenen hoe je een leuke speech of presentatie geeft? Kom eens langs bij de Amsterdamse Brugman Club. We trainen niet alleen speeches, we hebben gewoon hele leuke avonden waarop veel gelachen wordt.
Amsterdamse Brugman Club 